ตัวเลขในสมุดบัญชีเพิ่มขึ้น ไม่ได้แปลว่าซื้อของได้มากขึ้น สิ่งที่ต้องดูคือผลตอบแทนแท้จริง ซึ่งได้จากการหารด้วยเงินเฟ้อ ไม่ใช่การลบกันตรง ๆ
ถ้าเงินโตขึ้น (1+i) เท่า ขณะที่ราคาสินค้าโตขึ้น (1+π) เท่า อำนาจซื้อที่แท้จริงคืออัตราส่วนของสองจำนวนนี้ การลบกันตรง ๆ เป็นเพียงค่าประมาณที่ใช้ได้เมื่อตัวเลขเล็กมากเท่านั้น และจะคลาดเคลื่อนมากขึ้นเมื่อเงินเฟ้อสูง
| ผลิตภัณฑ์ | i ที่เห็น | i แท้จริง | ลบตรง ๆ (ค่าประมาณ) | อำนาจซื้อของ 100,000 บาท ใน 20 ปี |
|---|
ผลตอบแทนที่ทำให้อำนาจซื้อไม่ลดลงเลย คือผลตอบแทนที่เท่ากับเงินเฟ้อพอดี ผลิตภัณฑ์ที่ให้ i ต่ำกว่าเส้นนี้ ล้วนมีค่าคาดหมายติดลบในรูปอำนาจซื้อ ไม่ว่าตัวเลขในสมุดบัญชีจะเพิ่มขึ้นก็ตาม
ข้อสรุปที่สำคัญที่สุดของบทนี้ — ผลตอบแทนที่ต่ำกว่าเงินเฟ้อ คือค่าคาดหมายติดลบในรูปอำนาจซื้อ ซึ่งเป็นปัญหาชนิดเดียวกับการเล่นหวย ต่างกันแค่ความเร็ว หวยทำให้เงินหายไป 40% ในหนึ่งงวด ส่วนเงินฝากออมทรัพย์ทำให้อำนาจซื้อหายไปช้า ๆ ปีละประมาณ 1.5% ซึ่งกินเวลาหลายสิบปีกว่าจะรู้ตัว